hoogsensitiviteit overprikkelbaarheid hoogbegaafdheid

5 soorten overprikkelbaarheid/ sensitiviteit

Intensiteit, overprikkelbaarheid, hoogsensitiviteit komt veel voor bij hoogbegaafde mensen. Veel prikkels komen intenser binnen, met alle gevolgen van dien. Dit blog geeft inzicht in de soorten overprikkelbaarheid die er zijn.


Intensiteit/ gevoeligheid/ overprikkelbaarheid bij hoogbegaafdheid

Een bijna universeel kenmerk van hoogbegaafde volwassenen is intensiteit. Wanneer volwassenen inzicht ontwikkelen in hun hoogbegaafdheid en hun intensiteiten herkennen kunnen zij hun verantwoordelijkheid nemen. Dit betekent niet dat zij zichzelf moeten veranderen, maar ze kunnen zich wel bewust worden van hun sensitiviteit en intensiteit.

Wanneer zij hiermee om kunnen gaan, vergemakkelijkt dit hun leven en ervaren zij meer rust en plezier.

Intensiteit

Intensiteit is de neiging om intens te zijn in alles, in die zin dat er sprake is van een excessieve persoonlijkheid.

Hoe hoger het IQ, hoe meer intens hun interesses zijn.

Overprikkelbaarheid uit zich in een meer intense ervaring van alledaagse situaties of een verhoogde reactie op prikkels. Aspecten van intensiteit, concentratie en doorzettingsvermogen zijn reeds lange tijd erkend als signalen van een hoge intelligentie en zijn al vroeg in het leven zichtbaar.

Meer begrip dankzij Dabrowski

We zijn de laatste tien jaar meer gaan begrijpen van de intensiteit en de sensitiviteit van hoogbegaafde volwassenen. Dit alles dankzij Kasimierz Dabrowski, een Poolse psychiater wiens werk zich richtte op hoogbegaafde kinderen en volwassenen.

Bij slimme mensen zorgt hun passie en intensiteit ervoor dat ze zo sterk reageren dat hun gevoelens, ervaringen en reacties veel verder reiken dan je normaal zou verwachten. Zij nemen gedetailleerder, subtieler en intenser waar. Ze zijn erg gevoelig voor prikkels van buitenaf; vaak voelen zij zich hierdoor niet op hun gemak.

Ook hebben zij meer moeite en meer tijd nodig om indrukken te verwerken. Dabrowski stelde dat overprikkelbaarheden kunnen voorkomen in één of meer van vijf verschillende gebieden.

Hieronder beschrijf ik ze kort en verderop volgt een uitgebreide toelichting vanuit het boek Misdiagnose en dubbeldiagnose bij hoogbegaafdheid.

 Vijf soorten Intensiteit/ gevoeligheid/ overprikkelbaarheid bij hoogbegaafdheid

  1. Intellectuele overprikkelbaarheid: enorme leerhonger die zich uit in kennis vergaren, willen doorgronden, probleemoplossend vermogen en diepgaand en langdurig denken
  2. Fantasierijke overprikkelbaarheid: kleurrijk en gedetailleerd voorstellingsvermogen
  3. Emotionele overprikkelbaarheid: diepgaande emoties, sterk reagerend op hun omgeving
  4. Psychomotorische overprikkelbaarheid: actief en energiek, gedreven, veel bewegingen makend en druk (pratend)
  5. Zintuigelijke overprikkelbaarheid: overspoeld door de intense beleving van beeld, geur, smaak, geluid en tastzin

Vijf soorten overprikkelbaarheid

1.    Intellectuele overprikkelbaarheid

  • Nieuwsgierigheid
  • Het stellen van indringende vragen
  • Concentratie
  • Probleemoplossend vermogen
  • Introspectie
  • Theoretisch denken

Dit zijn allemaal kenmerken van intellectuele overprikkelbaarheid. Deze mensen hebben een ongelofelijk actieve geest die op zoek is naar kennis, zelfinzicht en de waarheid en ze streven naar het oplossen van problemen.

Ze verslinden boeken. Met name boeken met een diepere laag. Ze genieten van zelfreflectie en mentale puzzels die focus, concentratie en probleemoplossend vermogen vragen. Ze kunnen lange tijd rustig zitten en nadenken en vanuit de metacognitie hun denken overdenken. Zij focussen zich ook vaak op mentale zorgen en kwesties van rechtvaardigheid.

Het zijn onafhankelijke denkers die scherp waarnemen en ongeduldig kunnen worden als anderen hun enthousiasme over een idee niet delen.

2.    Fantasierijke overprikkelbaarheid

  • Rijke verbeelding
  • Fantasiespel
  • Levensbeschouwelijk denken
  • Dagdromen
  • Het gebruik van metaforen

Deze aspecten kenmerken creatieve hoogbegaafden. Wanneer hoogbegaafde fantasierijke volwassenen hun gedachten af laten dwalen, kan dit erg creatief uitpakken en kan het alle kanten opgaan en hun mentale mijmeringen zijn behoorlijk kleurrijk en gedetailleerd. Ze hebben meer moeite met planning en het verkrijgen van structuur.

3.    Emotionele overprikkelbaarheid

Het gaat hier om extreme en complexe emoties en intense gevoelens. Dit gebied wordt het eerst opgemerkt bij kinderen door hun ouders. Mensen met een sterke emotionele overprikkelbaarheid laten een verhoogde sensitiviteit zien, ze maken zich snel zorgen over- en reageren sterk op hun omgeving.

Ze hechten zich sterk aan mensen, plekken en dingen en vinden het vaak moeilijk om te wennen aan nieuwe situaties of omgevingen. Er wordt ook vaak gezegd dat ze heftig reageren.

Volwassenen met emotionele overprikkelbaarheid hebben de neiging betrokken te raken bij maatschappelijke kwesties om zodoende vanuit idealisme anderen of de natuur te helpen. Ze kunnen heel gedesillusioneerd, cynisch, boos of depressief raken als ze ontdekken dat hun idealisme en sensitiviteit niet door anderen worden gedeeld.

4.    Psychomotorische overprikkelbaarheid

Mensen met een psychomotorische overprikkelbaarheid lijken een verhoogde gevoeligheid van het neuromusculaire systeem te hebben en een verhoogd vermogen om actief en energiek te zijn. Wanneer zij zich emotioneel gespannen voelen, hebben deze personen de neiging om veel te praten, impulsief te reageren, zenuwtrekjes te vertonen, een intense gedrevenheid te laten zien, dwangmatig te organiseren, er competitief te worden.

Zij kunnen wel gefocust zijn op een opdracht maar hun lichamen hebben de neiging om onrustig te bewegen en te trillen van enthousiasme op een manier die doet denken aan hyperactiviteit. Motorische systemen zijn nauw verbonden met cognitieve systemen, maar helaas zien de meeste gedragsvragenlijsten onrustig gedrag als criterium voor ADHD en niet als onderdeel van intelligentie of focus.

5.    Zintuigelijke overprikkelbaarheid

Voor iemand met een zintuigelijke overprikkelbaarheid zijn de zintuigelijke aspecten, zien, ruiken, proeven, voelen en horen, veel intenser dan voor anderen.

Men kan bezwaar hebben tegen labels in hun shirts, geen grove sokken kunnen dragen of duidelijk voelbare naden moeten perfect recht zitten. Het flikkeren en zoemen van tl-lichten is erg vervelend en kan hoofdpijn veroorzaken.

Geuren zoals luchtverfrisser zijn overweldigend voor hen. Er kan een sterke reactie ontstaan op de textuur van bepaald eten of de smaak van een bepaald gerecht. Dit kan zelfs al bij baby’s aan de orde zijn.

Geluiden tijdens vergaderingen, of kantoortuinen zorgen voor uitputting van zintuigelijk overprikkelde werknemers. Het intense gevoel overspoelt hen letterlijk en vermengt zich met andere zintuigen en emoties.

Het is niet verrassend dat veel hoogbegaafde volwassenen met dit soort overprikkelbaarheid in bepaalde situaties overstimulatie wil verminderen of vermijden. Aan de andere kant beleven ze ook vaak veel plezier aan hun ongewone gevoeligheid voor ervaringen zoals muziek, taal, kunst en eten.

Ze kunnen zich zo ontzettend intens focussen op prettige ervaringen dat ze de wereld om hen heen even vergeten.

Overprikkelbaarheden en misdiagnoses

Het is wellicht al duidelijk dat bepaald overprikkelbaarheden gemakkelijk gezien kunnen worden als horend bij een stoornis zoals bijvoorbeeld ADHD.

Sommige volwassenen met psychomotorische overprikkelbaarheid hebben bijvoorbeeld ontdekt dat ze zich beter kunnen concentreren als hun handen of mond iets te doen hebben. Volwassenen kauwen kauwgom, krabbelen op papier of zitten te haken tijdens een vergadering.

Hoogbegaafde volwassenen mogen zichzelf begrijpen

Hoogbegaafdheid en sensitiviteit kan een kracht om te koesteren zijn. Veel volwassenen blijven door onbegrip steken in de slachtofferrol. Door coaching op persoonlijk leiderschap leert een intense hoogbegaafde hoe hij/ zij om kan gaan met intensiteit.

Test voor het meten van overprikkelbaarheid

In mijn praktijk neem ik een test af om de intensiteiten te meten.

Door dit inzichtelijk te hebben, worden zaken duidelijk en kan er rekening mee gehouden worden in de dagelijkse praktijk.

Meer over hoogsensitiviteit

Video

Video’s waar overprikkelbaarheid wordt uitgelegd vind je hier.

Boek

Het boek Het hoog sensitieve brein van Esther Bergsma is een eyeopener voor mensen die beter willen omgaan met hoogsensitiviteit.

Test

Wil je ook de test maken om te zien op welke dimensies je hoog scoort?

Neem contact op om de test te ontvangen.

Larinda Bok

info@uniquepb.nl

Tel: 06 14 35 45 80